| Ốc mượn Hồn |        | chợ Chồm hổm |       |Cái chổi đót, chổi Lông gà  | | Trang Thơ |

 
Những Mẩu chuyện đời thường

Đi ăn đám Gi

Lê B́nh

    Trong văn hóa của người Việt không quan trọng  ngày sinh nhật như người phương Tây. Đối với người Việt th́ ngày tử (ngày giỗ) là ngày quan trọng nhất. Sinh nhật chỉ có một lần khi đầynăm (gọi là ngày thôi nôi) cúng kính linh đ́nh, cơm canh rượu thịt  hoa quả bánh trái…v.v. Và sau đó không ai nhớ đến ngày sanh mỗi năm để làm tiệc (có chăng là mấy người ở phố, ở thành thị theo tây phương), nhưng ngày tử mới thiệt là quan trọng. Mỗi năm có đám giỗ một lần. Tết đến th́ giỗ gia tiên chung để mới ông bà tổ tiên về ăn tết, c̣n những ngày cúng giỗ, kỵ cơm…mỗi người thân tộc trong gia đ́nh đều được nhớ đến và có riêng một ngày để cúng, để giỗ.

    Đám giỗ của người Việt rất là quan trọng. Ở nhà thờ Họ th́ cúng lớn, ở mỗi gia đ́nh th́ cúng nhỏ một mâm cơm…Theo phong tục nguời Việt lấy ngày mất là quan trọng, cho nên ngày đó người thân trong gia đ́nh đi thăm phần mộ, làm cỏ, đắp mộ, sửa lại những nơi bị hư hại. Đây cũng là dịp gặp mặt người thân trong gia đ́nh trong ḍng họ, họp mặt để tưởng nhớ người đă khuất. Vào dịp đó người ta thường tổ chức ăn uống (nên mới gọi là ăn giỗ) trước cúng sau ăn, cũng là để cho cuộc gặp mặt đậm đà ấm cúng, kéo dài thời gian sum họp, kể chuyện tâm t́nh, chuyện làm ăn. Với ư nghĩa "Uống nước nhớ nguồn" việc đó được coi là thuần phong mỹ tục.

     Ngày giỗ theo Hán-Việt Tự Điển là huư nhật hay kỵ nhật, tức là lễ kỷ niệm ngày mất của tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Các cụ trong hội Người Việt Cao Niên cho biết, ngày trước  Lễ giỗ gọi là chính kỵ; chiều hôm trước lễ chính kỵ có lễ tiên thường (nếm trước), con cháu sắm một ít lễ vật, dâng lên mời gia tiên nếm trước. Ngày xưa, ngày gỗ gia chủ mời bà con làng xóm ăn giỗ cả hai lễ tiên thường và chính kỵ. sau nầy người ta giản lược đi, chỉ cúng một lần nhưng với hương hoa trà rượu cúng cả hai lễ. Theo nhiều người cao niên th́ đúng theo phong tục th́ trước ngày chết (lễ tiên thường) phải cúng chiều, cúng đúng ngày chết (lễ chính kỵ) phải cúng buổi sáng.

     Theo gia lễ: "Ngũ đại mai thần chủ", hễ đến năm đời th́ lại đem chôn thần chủ của cao tổ đi mà nhấc lần tằng tổ khảo lên bậc trên rồi đem ông mới mất mà thế vào thần chủ ông khảo. Theo nghĩa cửu tộc (cửu huyền-9 đời-chín đời thành người dưng): Cao, tằng, tổ, phụ (4 đời trên); chúng ta và: tử, tôn, tằng tôn, huyền tôn (4 đời dưới). Như vậy là chỉ có 4 đời làm giỗ (cao, tằng, tổ, phụ) tức là kỵ, cụ (hay cố), ông bà, cha mẹ. Từ "Cao" trở lên gọi chung là tổ tiên th́ không cúng giỗ nữa mà nhập chung vào kỳ xuân tế, hoặc phụ tế vào ngày giỗ.  

    Trong tục lệ thờ cúng tổ tiên, người Việt coi trọng việc cúng giỗ vào ngày mất (c̣n gọi là kỵ nhật) thường được tính theo âm lịch (hay c̣n gọi là ngày ta). Họ tin rằng đó là ngày con người đi vào cơi vĩnh hằng. Không chỉ ngày giỗ, việc cúng tổ tiên c̣n được thực hiện đều đặn vào các ngày sóc (ngày mồng một ), ngày vọng (ngày rằm ), và các dịp lễ tết.

     Bên cạnh đó, vào những khi trong nhà có việc quan trọng như dựng vợ gả chồng, sinh con, làm nhà, đi xa, thi cử..., người Việt cũng dâng hương, làm lễ cúng tổ tiên để cầu tổ tiên phù hộ, hay để tạ ơn khi công việc thành công. Việc thờ cúng tổ tiên của người Việt là từ niềm tin người sống cũng như người chết đều có sự liên hệ mật thiết và hỗ tương. Con cháu th́ thăm hỏi, khấn cáo tiền nhân. Tổ tiên th́ che chở dẫn dắt hậu thế, cho nên việc cúng giỗ là thực hiện mối giao hảo giữa cơi dương và cơi âm.

     Bàn thờ tổ tiên bao giờ cũng đặt tại nơi sạch sẽ và trang trọng nhất trong nhà. Trên bàn thờ th́ bày hương, đèn, bài vị hay h́nh ảnh người quá cố. Đồ cúng không thể thiếu hương, hoa, thức ăn, trà rượu, và đồ vàng mă. Sau khi tàn hương, đồ vàng mă đem đốt, được gọi là "hoá vàng", c̣n chén rượu cúng th́ đem rót xuống đồ vàng mă đă đốt. Sau khi cúng giỗ, gia đ́nh dọn thức ăn vừa cúng xong để cùng ăn, coi như hưởng lộc của tiền nhân. Bạn bè thân thuộc cũng được mời đến, tức là đi ăn giỗ. Ở hải ngoại th́ nhà cửa “văn minh”, sợ khói nhang ám trong nhà cho nên việc cúng giỗ không được cử hành ở nhà mà đem vào chùa…v.v. đó là tục thờ "hậu" do nhà chùa thực hiện. Thân nhân của người quá cố đă cúng tiền vào chùa hay đ́nh để được hưởng lễ vật vào những ngày kỵ nhật. V́ kính trọng tổ tiên, người Việt coi việc tang ma là trọng sự, gắn liền với việc thờ cúng tổ tiên.

     Chuyện cúng giỗ (có lẽ) người miền Bắc, miền Trung…ŕnh rang và bài bản hơn(?) Ở miền Nam th́ đám giỗ đơn sơ và mang nhiều ư nghĩa tập họp bà con thân tộc, hàng xóm láng giềng. Ở Nam Kỳ ít có nhà thờ họ, do con gịng trưởng coi nhà thờ của họ, và có ruộng vườn hương hỏa để cúng giỗ tổ tiên. Miền Nam lễ cúng đ́nh, Kỳ Yên là ŕnh rang, là nỗi đ́nh nổi đám hơn.

     Vào ngày Âm lịch mồng 10 tháng 3 vửa qua, nhiều người đi ăn đám giỗ Tổ ở dền Quốc Tổ Vọng Từ. Giỗ Tổ Hùng Vương. Đám cúng linh đ́nh lắm, các bà khăn vành rây, y trang phục sức áo xanh, áo đỏ trong tiếng chiêng tiếng trống quỳ sụp lạy, dâng hương hoa trà rượu lên bàn thờ, rồi đọc sớ. Không khác lễ Kỳ Yên. Cuộc lễ kéo dài hơn 1 tiếng đồng hồ. Sau đó, đúng theo tục lệ mọi người được mời ở lại ăn giỗ, gọi là thụ lộc Tổ.

    Ngồi chung bàn có các cụ trong hội Cao Niên, các ông chức sắc, nhân sĩ trong vùng. Bữa cơm ngon lạ. Ngon thiệt t́nh. Hơn 10 bàn được dọn ra từ nhà trên xuống nhà ngang, đến tận nhà ăn sau bếp. Các ông, các bà đều tham dự. Nào thịt luộc, canh cá th́ là, thịt heo quay, xôi gấc, bánh chưng, gỏi, cà ri…Mỗi thứ một dĩa nhỏ…nhưng ăn hoài không hết…Những thức ăn trên bàn nho nhỏ, xinh xinh tưởng rằng gắp vài đủa là hết sạch…vậy mà ăn hoài, ăn miết…hơn chục người một bàn mà ăn măi vẫn không vơi….Đúng là cơm Thạch Sanh ăn hoài c̣n hoài. Không phải vậy đâu, v́ đây là đám giỗ Tổ cho nên trong đ́nh đă cắt cử vài người tiếp thức ăn liên tục. Những người tiếp thức ăn đi lên đi xuống, đi qua đi lại như “hồ điệp xuyên hoa”….thịt quay vừa vơi một ít th́ dĩa lại dầy, tô cơm hơi lưng lưng th́ đă có người “tiếp viện”, canh cá th́ là, dĩa xôi gà, xôi gấc, xôi ṿ…cứ vun cao. đầy tràn. Các cụ vừa ăn vừa bàn chuyện thế sự, nào phong tục nước Nam, nào lăng tẩm của Hùng Vương ở Đền Hùng, Phú Thọ…Ôi biết cơ man nào mà kể, đây là dịp con cháu nghe chuyện đời xưa.

     Bữa ăn chưa xong th́ ông “thủ từ”, tức là ông từ ǵữ đền, đă mau mắn gửi mỗi một khách mời một cái bánh chưng, một hộp bánh dầy. Tích Bánh Chưng, Bánh Dầy từ thời Hùng Vương được kể lại. Một ông cụ nói “Miếng thịt làng bằng sàng xó bếp”, một cụ ông khác lại thêm “Được ăn, được nói, được gói mang về”. Mà đúng thiệt như vậy. Có lẽ cái tục nầy có từ thưở Hùng Vương dựng nước chăng? Mà cũng có thể chỉ có ở miền Bắc nước ta mà thôi. Một ông Nam Kỳ nói “Ở trong Nam tụi tui đâu có cái chiện đi ăn giỗ mà đem đồ về nhà bao giờ.” Anh nọ tiếp “Hể nhà nào trong  xóm có đám giỗ th́ tụi tui kiếm con cá lóc, trái thơm, anh th́ xị đế…đem đi ăn giỗ. Đi ăn giỗ là phải có cái ǵ đó đem theo chớ đi tay không coi đâu có được.” 
“Mà thôi, chuyện nay có khác chút đỉnh cũng không sao mà, có điều ăn đám giỗ ở VN sao mà vui lắm, anh nào anh nấy bước ra khỏi đám giỗ là ngă tới, xiển lui chớ đâu có b́nh yên ngồi im trên bàn im ru bà rù như vầy.”

     Được biếu cái bánh chưng vuông vức ngon lành làm quà. Của không đáng là bao, mà sao nghĩa t́nh đến vậy? Về nhà con cháu nó nh́n cái bánh thấy lạ, bốn cạnh vuông đều, lá xanh mượt mà…mà sao cái bánh nhỏ bằng nửa cái bánh bán ngoài chợ? Cắt ra ăn thử, cả nhà đều khen ngon. Chẳng lẻ ông Hùng Vương ban phước vào lộc tổ? Nhân đó, kể cho đứa cháu nghe sự tích cái bánh dầy, bánh chưng. Được dịp khoe tài hay chữ với má sắp nhỏ ở nhà.

      Ngày xưa, đời Vua Hùng Vương thứ 6, sau khi đánh dẹp xong giặc Ân, vua có ư định truyền ngôi cho con. Nhân dịp đầu Xuân, vua mới họp các hoàng tử lại, bảo rằng: "Con nào t́m được thức ăn ngon lành, để bày cỗ cho có ư nghĩa nhất, th́ ta sẽ truyền ngôi vua cho".

      Các hoàng tử đua nhau t́m kiếm của ngon vật lạ dâng lên cho vua cha, với hy vọng ḿnh lấy được ngai vàng. Trong khi đó, người con trai thứ 18 của Hùng Vương, là Tiết Liêu (c̣n gọi là Lang Liêu) có tính t́nh hiền hậu, lối sống đạo đức, hiếu thảo với cha mẹ. V́ mẹ mất sớm, thiếu người chỉ vẽ, nên ông lo lắng không biết làm thế nào.

     Một hôm, Tiết Liêu nằm mộng thấy có vị Thần đến bảo: "Này con, vật trong Trời Đất không có ǵ quư bằng gạo, v́ gạo là thức ăn nuôi sống con người. Con hăy nên lấy gạo nếp làm bánh h́nh tṛn và h́nh vuông, để tượng h́nh Trời và Đất. Hăy lấy lá bọc ngoài, đặt nhân trong ruột bánh, để tượng h́nh Cha Mẹ sinh thành." Tiết Liêu tỉnh dậy, vô cùng mừng rỡ. Ông làm theo lời Thần dặn, chọn gạo nếp thật tốt làm bánh vuông để tượng h́nh Đất, bỏ vào chơ chưng chín gọi là Bánh Chưng. Và ông giă xôi làm bánh tṛn, để tượng h́nh Trời, gọi là Bánh Dầy.  C̣n lá xanh bọc ở ngoài và nhân ở trong ruột bánh là tượng h́nh cha mẹ yêu thương đùm bọc con cái.

     Đến ngày hẹn, các hoàng tử đều đem thức ăn đến bày trên mâm cỗ. Ôi thôi, đủ cả sơn hào hải vị, nhiều món ngon lành. Hoàng tử Tiết Liêu th́ chỉ có Bánh Dầy và Bánh Chưng. Vua Hùng Vương lấy làm lạ hỏi, th́ Tiết Liêu đem chuyện Thần báo mộng kể, giải thích ư nghĩa của Bánh Dầy Bánh Chưng. Vua cha nếm thử, thấy bánh ngon, khen có ư nghĩa, bèn truyền ngôi Vua lại cho Tiết Liêu con trai thứ 18.

     Kể từ đó, mỗi khi đến Tết Nguyên Đán, th́ dân chúng làm bánh Chưng và bánh Dầy để dâng cúng Tổ Tiên và Trời Đất. (Cổ tích Việt Nam)

    "Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ. Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”

     Mỗi độ xuân về th́ nhà nào, xóm nào mà chẳng có bánh mứt, pháo, nêu, hoa quả…Bánh chưng làm từ gạo nếp, đậu xanh, thịt heo và gói trong lá dong, lá chuối... Bánh được làm vào các dịp Tết và ngày mùng 10 tháng 3 Âm lịch (giổ tổ Hùng Vương).

    Ăn Tết ở hải ngoại mà ḷng th́ nhớ những cái Tết xưa, nhớ về Tết với những chiếc bánh chưng được chọn lựa cầu kỳ từ chiếc lá dong, đến hạt nếp cái hoa vàng, đậu xanh cho tới lạt tre. Ngày nay, tục nấu bánh chưng ngày Tết (có vẻ) chỉ c̣n là một nghi thức. Những người sống tại các thành phố lớn dường như không có được cái cảm giác náo nức đêm giao thừa ấm cúng quây quần quanh nồi bánh chưng với gia đ́nh. Giờ đây, bánh chưng cho ngày Tết mua tại các siêu thị, chợ búa . Ở nông thôn, hương vị Tết vẫn c̣n cảm nhận được phần nào qua nồi bánh chưng.  

Thiệt đúng là “Thân cư hải ngoại, tâm tại cố hương” (LVĐ)

      Không khí ngày Tết bây giờ không c̣n thấy cảnh các bà tất bật những ngày giáp tết, nào rửa lá dong, nào ngâm gạo, cảnh trẻ con mặt mũi háo hức ngồi xem mẹ gói bánh; cảnh già trẻ lớn bé ngồi trông nồi bánh chưng qua đêm, ngoài trời sương lạnh, buốt giá không át được không khí ấm nồng quanh bếp lửa hồng .

     Với nhiều thế hệ, chiếc bánh chưng là niềm hân hoan của ngày Tết sum họp, đoàn tụ. Những chiếc bánh đẹp, dày dặn, vuông thành sắc cạnh được dành riêng để bày bàn thờ cúng ông bà tổ tiên, Tết đến, xuân về, h́nh ảnh những chiếc bánh chưng vẫn nhắc nhở mỗi người chúng ta về giá trị văn hóa …

     Thời nay, những nguyên liệu làm bánh chưng vẫn vậy: vẫn gạo nếp, đậu xanh, nhân thịt, lá dong. Qua h́nh dáng chiếc bánh chưng, bánh dày, đến ư nghĩa của hai chữ "vuông tṛn" trong ngôn ngữ Việt. (vhvietnam.net)

     Xưa bày nay làm. Ở hải ngoại c̣n mấy ai biết gói bánh chưng? Vào tháng 9 năm ngoái, tại buổi lễ Kỷ Niệm Chu Niên của liên đoàn Hướng đạo Bách Việt, một anh huynh trưởng đă chỉ dạy các em trong đoàn gói chiếc bánh chưng và đến đêm ngồi nấu bánh. Chiếc bánh vuông vức đều cạnh được đem biếu tặng các quan khách ngoại quốc tham dự ngày lễ kỷ niệm có các ông Dave Cortese, Pete McHugh, Jose Esteves. Các anh chị huynh trưởng hướng đạo Bách Việt muốn đi ngược lại ḍng lịch sử, đem các em bé Việt về lại với HùngVương, cái thưở vua Hùng với 18 đời dựng nước, với huyền sử Bách Việt trăm trứng nở trăm con, và con dân nước đó gọi nhau là Đồng Bào…Cùng một bào thai sanh trăm giống Việt…để giáo dưỡng các em bé Việt Nam rằng “Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khách giống nhưng chung một giàn” th́ huống chi cùng giống “Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau”

Lê B́nh

*****************************************

 

 * Cá Rô Chiên Xù

Lê B́nh

 

       Đi dọc theo hàng bán thực phẩm tươi trong các chợ Việt người ta dễ thấy các loại thực phẩm rất là quen thuộc của xứ ḿnh.” Bà Năm vừa dẫn bạn đi chợ vừa nói chuyện. Người bạn của bà Năm vừa ( Xem tiếp)


 

 * Những mối t́nh sau 38 năm gặp lại

Lê B́nh

Con người sống ở trên đời, ngoài vật chất là đời sống cơm ăn áo mặc, có một nhu cầu khác giữa con người đó là t́nh cảm. Nói đến t́nh cảm có thể kể biết cơ man nào cho hết…tỉ như là t́nh yêu trai gái, t́nh yêu quê hương, t́nh hàng xóm láng giềng….t́nh đồng hương, đồng lớp, đồng môn. V́ vậy mới có những hội ái hữu...( xem tiếp)

* Cơm Hến:   Bà mới thiệt là hồng biết ǵ ráo trọi. Th́ món đó là cơm hến chớ ǵ. Phải hông? Mà bà có biết cơm hến là cơm nguội hông?”“Ông cứ vậy hoài. Đă không biết lỗi thời thôi, lại ....(Xem tiếp)

  * Từ Bánh Bía đến Hội ái hữu Sóc-Trăng (Lê B́nh) Chúng tôi gặp nhau ở ngày picnic của Hội Sóc Trăng, và anh chào tôi. Ừa, nh́n quen quen, nhớ tên nhưng trong lúc bất chợt quên không biết gặp anh ở đâu.
- Em ở Sóc Trăng hả?
- Không em ở Sài G̣n
- Vậy sao? Quê Sóc Trăng? 
( xem tiếp)

  * Nỗi nhớ mặn mà (Le B́nh)Mắm Linh có thể chưng với hột vịt, ăn sống, hoặc kho. Cá linh kho với tép đồng, cá bông lau, thịt ba rọi, sả và cà tím thành món mắm kho ăn với rau đắng, rau dừa, bông súng, bông thọ, lục b́nh, kèo nèo, điên điển, đinh lăng, giái mít, rau nhút ... là Mắm Và Rau.   (xem tiếp) 

    * Tây-ninh quê ḿnh đẹp lắm (Le B́nh) có những ai chưa đến Tây Ninh,  có dịp ghé qua 1 lần cho biết. Đến Trảng Bàng ăn tô bánh canh, dùng thử bánh tráng phơi sương, ăn trái mít ở Mít Một, thăm Ṭa Thánh, đi qua Cầu Quan, đến Điện Bà… để thấy nơi quê hương đó c̣n những điếu đáng nhớ. (Xem tiếp)

   *Made in VietNam (Tiểu tử)

   * Chén chè Xôi Nước và Tiếng Phố Phường (Lê-b́nh) Đó là mt bui chiu, khong 3 gi, nng vn c̣n le lói trên tng đt cây. Khu công viên vi băi cxanh được ct phng phiu, có nhng đa bé đang chy nhy, dưới nhng gc cây có nhiu nhóm người đang ngi chuyn tṛ hoc nghe nhc. Trong khu vc có cḥm cây phong lá đi màu vàng đ, xen (Xem tiếp)

   * Chiếc áo bà ba bên cơi nhớ mênh mông...(Lê-B́nhĐó là buổi sáng ngày thứ Bảy ngày 11/7/2009 tại công viên San Lorenzo, thuộc thành phố King City. Ở đó có cuộc họp bạn của hàng ngàn Hướng đạo Việt Nam. Bắt đầu cuộc họp bạn là ngày Truyền thống Văn Hóa đựợc dàn dựng dưới tên Ngày Hội Làng do liên đoàn ....  (Xem tiếp)

   *Thú quê (cá lóc nướng trui)( Lê-B́nh)Ăn cá lóc nướng trui là ăn bằng cả 4 giác quan: Khứu giác, thị giác, thính giác, và vị giác: Ăn bằng mắt, tai và ăn bằng mũi cuối cùng mới ăn bằng miệng. Ăn như vậy mới đă, mới là biết ăn. Bắt đầu từ lúc chuẩn bị con cá, đốt đống rơm, mùi thơm rơm, mùi cá cháy xèo xèo, vừa ...  ....(Xem tiếp)  

                                                         

  

                      Những điều nên biết khi về thăm VN

    *Như kỳ vô phong  

    *Quê hương là trái dừa ngon